የኢትዮጵያ ስፖርት ውርርድ ፈቃድ ስረዛ - ሕጋዊ አንድምታ

በታህሳስ 15፣ 2025 የኢትዮጵያ ሎተሪ አስተዳደር በስፖርት ውርርድ ላይ ያሉትን ሁሉንም ፈቃዶች በአንድ ጊዜ መሻሩ የኢንዱስትሪውን መሠረት አናግፏል። ይህ የስፖርት ውርርድ ፍቃድ መሻር በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ተጫዋቾችን እና በርካታ ኦፕሬተሮችን አስደንግጧል። ውሳኔው የተገለጸው ከብሔራዊ ደህንነት ጉዳዮች ጋር በተያያዘ ሲሆን፣ የኢትዮጵያ ሎተሪ አገልግሎት አስተዳደር ማብራሪያ ግን አልሰጠም።

የውሳኔው ከስተጀርባ ያለው ምክንያት

ብሔራዊ ሎተሪ አስተዳደር ውሳኔውን የተመሰረተበት ሕገ-ወጥ ተግባራት እና የብሔራዊ ደህንነት ስጋት ፈጥረዋል በሚል ነው። ባለስልጣናቱ አንዳንድ ኦፕሬተሮች ያልተፈቀደላቸውን አገልግሎት እንደ ሕገ-ወጥ የገንዘብ ዝውውር አይነት ሲፈጽሙ መገኘታቸውን ጠቅሰዋል። ይሁን እንጂ ዝርዝር ማስረጃ ወይም ሪፖርት በይፋ አልቀረበም። ይህ የግልጽነት እጦት በተለያዩ ዘርፎች ላይ ጥያቄዎችን አስነስቷል።

በወጣው መመሪያ መሰረት ሁሉም የስፖርት ውርርድ እንቅስቃሴ በአካልም ሆነ በዲጂታል መንገድ ወዲያውኑ መቆም አለበት። ባንኮች እና እንደ ቴሌብር ያሉ የክፍያ መግቢያዎች ከእነዚህ ኩባንያዎች ጋር የተያያዙ ግብይቶችን እንዲዘጉ ትእዛዝ ደርሷቸዋል። ስለዚህ የቁማር ክፍያ መግቢያ መዘጋት ተጫዋቾች ወደ ሂሳባቸው መድረስ አይችሉም ማለት ነው።

የኦፕሬተሮች ሕጋዊ ግዴታዎች

ሁሉም ኦፕሬተሮች ያላቸውን መረጃ ሙሉ በሙሉ ማስቀመጥ አስፈላጊ ነው። ማንኛውም ማስረጃ ማጥፋት በወንጀል ሕግ የሚቀጣ መሆኑን ባለስልጣናቱ አስታውቀዋል። ሁሉም የስፖርት ውርርድ ፈቃዶች ስለተሰረዙ እንደ TeleBet ያሉ ዋና ዋና ኦፕሬተሮች ሥራቸውን ማቆም ግዴታቸው ሆኗል። እነዚህ ኩባንያዎች አሁን የደንበኞችን ገንዘብ ስለመመለስ እና ሌሎች ሕጋዊ ግዴታዎችን በተመለከተ ግልጽ መመሪያ እየጠበቁ ናቸው።

ለኦፕሬተሮቹ ዋነኛው ተግዳሮት የደንበኞች ተቀማጭ ገንዘብ አስተዳደር ነው። በመቶ ሚሊዮኖች ብር የሚቆጠር ገንዘብ በስርአቱ ውስጥ ተይዟል። የክፍያ ስርዓቶች ስለተዘጉ ደንበኞች ገንዘባቸውን ለማውጣት ህጋዊ መንገድ እስካሁን የላቸውም። አንዳንዶች የግብር ማጭበርበር እና ማስወገድ ስለመኖሩ ሲጠራጠሩ፣ ባለስልጣናቱ ግን ስለዚህ ጉዳይ አስተያየት አልሰጡም።

በኢንዱስትሪው እና በደንበኞች ላይ ያለው ተጽዕኖ

የስፖርት ውርርድ ኢንዱስትሪው በኢትዮጵያ ውስጥ ከፍተኛ መጠን ያለው ኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴ ነበረው። በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ በዚህ ዘርፍ ውስጥ ይሠሩ ነበር። የቅርንጫፍ ተቆጣጣሪዎች፣ የደንበኛ አገልግሎት ሰራተኞች እና የቴክኖሎጂ ባለሙያዎች የሥራ ዋስትና ሳይኖራቸው ቀርተዋል። የተማሪዎች የቁማር ሱሰኝነት በትምህርት ቤቶች ውስጥ እየተስፋፋ ስለመጣ ይህ እርምጃ አንዳንድ ወላጆች ዘንድ እፎይታን ፈጥሯል።

ለደንበኞች ደግሞ ሁኔታው ውስብስብ ነው። በሂሳባቸው ውስጥ ያለው ገንዘብ ምን እንደሚሆን የሚያሳይ ግልጽ መመሪያ የለም። አንዳንዶች ያልተከፈላቸው የውርርድ ክፍያዎች ሳይኖራቸው ቀርቷል። እንደ ክሪፕቶ ከረንሲ እና ሀዋላ ዝውውር ያሉ አማራጮች ግራ የሚያጋቡ ሆነው ታይተዋል። ብሔራዊ ሎተሪ አስተዳደር ለዚህ ጉዳይ የሚሆን የመፍትሄ መንገድ እስካሁን አላቀረበም።

ዝግጅቱ ይበልጥ የሚያሳስበው ዳግም የፈቃድ አሰጣጥ የሚሆን የጊዜ ሰሌዳ አለመኖሩ ነው። ማንኛውም ኦፕሬተር መቼ እና እንዴት እንደገና ማመልከት እንደሚችል የሚገልጽ መረጃ አልተሰጠም። ይህም የኢንዱስትሪው የወደፊት እጣ ፈንታ በጥላ ውስጥ እንዲተው አድርጎታል።

የዚህ ውሳኔ ሕጋዊ እና የቁጥጥር ዘይቤዎች በጥልቀት መመርመር አለባቸው። በዚህ ጉዳይ ላይ ማስረጃን ማስቀመጥ እና የክፍያ ስርዓቶችን መዝጋት የተለመደ አሰራር ባይሆንም ባለስልጣናቱ ግን አስፈላጊ መሆኑን ይናገራሉ። በፌዴራል ሪፐብሊክ ኢትዮጵያ ሕገ-መንግሥት መሠረት የብሔራዊ ደህንነት ተቋማት ይህን ዓይነት እርምጃ የመውሰድ ሥልጣን አላቸው።

የኢትዮጵያ የስፖርት ውርርድ ኢንዱስትሪ ወደ ሙሉ ትራስ ገብቷል። ሁሉም አካላት የሚቀጥለውን እርምጃ እየጠበቁ ነው። ብሔራዊ ሎተሪ አስተዳደር (National Lottery Administration) ለዚህ ቀውስ መፍትሄ የሚሆን ግልጽ መንገድ ካልዘረጋ የኢንዱስትሪው እንቅስቃሴ ለረጅም ጊዜ ሊቀጥል ይችላል። የሚቀረው ጥያቄ የሚሊዮኖች ብር እና የሺዎች የሥራ ቦታዎች ምን እንደሚሆን ነው።